Jabłoń Augusta Zamoyskiego - rzeźbiarza i rowerzysty

Pogoda pokrzyżowała moje dzisiejsze rowerowe plany. Zamierzałam pojechać do Zawieprzyc - niewielkiej miejscowości w powiecie łęczyńskim. Znajduje się tam Zespół Pałacowo-Parkowy. Z Zawieprzycami wiązana jest również ciekawa legenda o nieszczęśliwej miłości. Niestety nad okolicami, które chciałam odwiedzić od południa miały przechodzić burze. Cóż, pojadę tam innym razem.
A dzisiaj celem mojej rowerowej wycieczki z cyklu "Ciekawa Lubelszczyzna" stał się Jabłoń - wieś położona w powiecie parczewskim. Jej wizytówką jest pałac Zamoyskich.

Historia wsi sięga połowy XV wieku. Początkowo Jabłoń był własnością królewską, następnie stał się własnością rusińskiego rodu Połubińskich. W XVII w wieś należała do Firlejów, a w końcu XVIII w do Aleksandra Sapiehy, którego wnuczka Emma Potocka, zamężna za Piotrem Strzyżowskim, osiadła tu w 1815 r. W 1856 r. dobra Jabłoń odziedziczyła Amelia Łubieńska, a w 1884 r. odkupił je August Zamoyski z Różanki dla swojego syna Tomasza. W 1891 r. w miejsce starego pałacyku Strzyżowskich wzniesiono poźnoklasycystyczny dwór według projektu Ksawerego de Makowo Makowskiego. W latach 1904-1905 zrealizowano budowę nowego, okazałego pałacu w stylu późnego gotyku angielskiego z elementami renesansowymi i manierystycznymi, prawdopodobnie według projektu architekta wiedeńskiego Ferdinanda. Fellnera. Stary pałacyk został połączony z nowym ćwierćkolistym łącznikiem i od tamtej pory funkcjonuje jako jego boczne skrzydło. Pałac był rezydencją luksusową i na ówczesne czasy bardzo nowoczesną. Posiadał centralne ogrzewanie, kanalizację, klimatyzację grawitacyjną, oświetlenie elektryczne a nawet windę. Od 1999 r. pałac jest w rękach prywatnych. 


W Jabłoniu 28 czerwca 1893 r. urodził się syn Tomasza Zamoyskiego - August Zamoyski - najwybitniejszy polski rzeźbiarz pierwszej połowy XX w. Obdarzony był on silną osobowością, zdobył wszechstronne wykształcenie, uprawiał sport - jeździł konno i na rowerze, biegał, pływał, a także żeglował. Jego najbardziej spektakularnym wyczynem sportowym był rajd kolarski na trasie Paryż – Zakopane, o długości 2928 km. August Zamoyski wystartował ze stolicy Francji 7 sierpnia 1925 roku – miał na przejazd 21 dni. Takie były ustalenia zakładu  „o furę pieniędzy z argentyńskim multimilionerem”. Wydarzenie było szeroko komentowane zarówno w prasie polskiej, jak i zagranicznej. 


W Jabłoniu kultywowana jest pamięć o Auguście Zamoyskim. W 2011 r. otwarto Muzeum Augusta Zamoyskiego, poświęcone jego życiu i twórczości. W odnowionych wnętrzach dawnego czworaka folwarcznego przygotowano nowoczesną aranżację obejmującą pamiątki po artyście, fotografie, listy i materiały archiwalne. 








Ps.
Uzupełniając dodam, że inspiracją kolarską dla Augusta Zamoyskiego był srebrny medal zdobyty przez reprezentację polskich kolarzy na VIII Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Paryżu w 1924 r. Sportowa pasja stała się powodem zakładu z bogatym marszandem brazylijskim. Zakład o sumę 40 tysięcy franków dotyczył tego, czy August Zamoyski przejedzie na rowerze w 21 dni, trasę z Paryża do Zakopanego. Umowa między polskim artystą a brazylijskim marszandem zawierała szereg szczegółów, np. to, że Zamoyski wybrał sobie trasą przez Alpy, ale stołować się i nocować miał w tanich hotelach. Zakład dozwalał na to, by za cyklistą jechał automobil z szoferem, który w razie awarii mógł naprawić rower. Najwyższym punktem trasy była Przełęcz Stelvio. Na mecie na Krupówkach artystę oczekiwał tłum i przygrywała kapela góralska. August Zamoyski zakład wygrał.