Armenia - Noratus

Wstałam około godz. 6.30. Poranek był pogodny i rześki. Prognozy na popołudnie nie napawały optymizmem - ma padać! Czy przed deszczem zdążymy wrócić z wycieczki do wsi Noratus, w której znajduje się wyjątkowy cmentarz - największe w Armenii skupisko chaczkarów - kamiennych krzyży wotywnych. 
Z cmentarzem wiąże się  legenda pochodząca z czasów podbojów mongolskich, gdy dowodził nimi Timur Chromy. W 1387 r. najechał na Armenię. Zgodnie z ludową opowieścią, gdy armia Timura zbliżała się do Noratus, chłopi postawili hełmy na chaczkarach i oparli na nich miecze. Zwiadowcy mongolscy widząc z daleka dużą, uzbrojoną i karną armię, się wycofali. Czy tak było - możliwe, to tylko legenda.

Dzień zaczynamy od wspólnego śniadania. Wspólne posiłki staną się naszą wyprawową tradycją. Dziś szef kuchni, czyli ja, przygotował parówki z musztardą francuską, surówkę z pomidora, ogórka i cebuli - doprawioną czerwoną czubrycą do tego pieczywo oraz herbata Earl Grey :) Wspólny posiłek urozmaicony rozmową to najprzyjemniejszy element wyprawy. Ja gotowałam, a koledzy zmywali naczynia :)
Ruszamy. Wzdłuż Jeziora Sevan prowadzi droga główna. Chcemy wjechać na nią jak najpóźniej. Niestety wjeżdżamy zdecydowanie za szybko - zaledwie po kilku kilometrach jazdy drogą szutrową. 





Mimo niedzieli ruch na drodze z każdą godziną jest większy. Regułą jest wyprzedzanie na trzeciego. Wystraszyłam się, gdy w ten sposób wyprzedzała mnie ciężarówka.  Sami mistrzowie kierownicy - jeden mądrzejszy od drugiego. Masakra jakaś. 

Dobrze, że choć urokliwe widoki i kawa rekompensują samochodowy stres oraz jazdę pod górę. Kawka na trasie stanie się naszym kolejnym wyprawowym zwyczajem. Tym razem do kawy był pączek. Wszystko za szokującą cenę 400 dram - około 4 zł. 

Do wioski wjeżdżamy szutrową drogą. Trochę kluczyliśmy szukając wejścia na cmentarzysko chaczkarów. Trafiliśmy do nowej części cmentarza. Aleją doszliśmy do zabytkowej części.

Chaczkar to kamienna stela z płaskorzeźbą krzyża ormiańskiego, z którego rozwidlonych końców rozpoczynają się florystyczne ornamenty. Chaczkary stawiano dla upamiętnienia ważnego wydarzenia, jako wotum, na rozstajach dróg, przy świątyniach i cmentarzach oraz jako kamień lub płyta nagrobna.Na cmentarzu w Noratus znajduje się ponad 800 stel nagrobnych.





Najstarsze pochodzą z X wieku. Okazałe chaczkary dekorowane „kamienną koronką” datowane są natomiast na XII – XIII w. Stąd o tym wiem? Mam przewodniczkę. Nie zdążyłam zaprotestować, jak starsza kobieta rozkazującym tonem zakomunikowała, aby iść za nią to oprowadzi mnie po cmentarzu. Czułam, że nie będzie to gratisowa przysługa :) Na koniec pani zapytała o "dziengi", udałam, że nie rozumiem i czym prędzej się oddaliłam. Dobrze, że dopadła następne ofiary - grupę złożoną z kilku turystek :)
W wiosce Noratus poza cmentarzem można zobaczyć też kościół św. Grzegorza z X wieku. Przed kościołem również rozsiane są chaczkary.






Na obiad jedziemy do Gavar. 





Obiad smakował wybornie - szaszłyk, grillowane warzywa plus lawasz - tradycyjny ormiański chleb. Dodam, że lawasz wpisano na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO.
Gdy wyjeżdżamy z miasta nad Jezioro Sevan nadciągają ciemne chmury. Będzie padać. Dobrze, że teraz mamy z górki. Jakaż przyjemna byłaby jazda gdyby nie ci szaleńcy w autach. Jednak brak wyobraźni na drodze może mieć brzemienne skutki. Przekonał się o tym jeden z mistrzów kierownicy. Wyprzedzał kolegów na trzeciego. Było tylko głośne buuummm i blacharze/lakiernicy mają zarobek :)

Zaczęło padać. Mieliśmy dużo szczęścia. Skryliśmy się na zadaszonym tarasie domku letniskowego. Deszcz zmienił się w grad, a potem na niebie pojawiła się tęcza. Pięknie :)



Po powrocie przygotowaliśmy królewską kolację. Zupa krem-dyniowa przyprawiona zupką chińską i kaszą gryczaną, a na deser owoce i herbata od przemiłych gospodarzy.